KỸ THUẬT CÂY TRỒNG
KỸ THUẬT CHĂM SÓC CÂY DƯA HẤU
Th10
Dưa hấu (Citrullus lanatus) thuộc họ Bầu bí (Cucurbitaceae), là cây trồng ngắn ngày có giá trị kinh tế cao và được canh tác tại nhiều vùng trên cả nước.
Để cây sinh trưởng khỏe, ra hoa – đậu quả thuận lợi, trái phát triển đồng đều và đạt chất lượng tốt, người trồng cần chú ý ngay từ khâu chọn đất, chuẩn bị cây giống, quản lý nước, dinh dưỡng cho đến thụ phấn và nuôi trái.
1. Điều kiện trồng và chuẩn bị đất
1.1. Chọn đất
Dưa hấu thích hợp với đất:
- Tơi xốp, thông thoáng.
- Khả năng thoát nước tốt.
- Không bị ngập úng kéo dài.
- Có điều kiện ánh sáng đầy đủ.
Nên luân canh dưa hấu với các cây trồng khác họ như lúa, ngô hoặc cây họ đậu nhằm hạn chế áp lực sâu bệnh tích lũy qua nhiều vụ.
1.2. Chuẩn bị đất
Trước khi trồng cần:
- Thu dọn tàn dư của vụ trước.
- Làm sạch cỏ dại.
- Cày xới giúp đất tơi xốp.
- Lên luống cao và tạo rãnh thoát nước.
Có thể sử dụng màng phủ nông nghiệp để giúp giữ ẩm, hạn chế cỏ dại, giảm rửa trôi dinh dưỡng và giữ bề mặt đất ổn định hơn.
Đối với những vùng thường xuyên có mưa lớn, cần đặc biệt chú ý hệ thống thoát nước.
2. Thời vụ trồng
Thời vụ dưa hấu cần được điều chỉnh theo khí hậu từng khu vực.
Các tỉnh phía Bắc
Có thể bố trí một số vụ chính:
- Vụ xuân hè: gieo cuối tháng 2, trồng khoảng tháng 3.
- Vụ hè: có thể trồng sau khi thu hoạch lúa chiêm xuân sớm.
- Vụ đông: thường gieo từ cuối tháng 8 và trồng vào đầu tháng 9.
Trong vụ có lượng mưa cao, cần ưu tiên chân đất thoát nước tốt và chủ động các biện pháp hạn chế úng.
Miền Trung và miền Nam
Có thể bố trí:
- Vụ sớm: gieo trồng khoảng tháng 10.
- Vụ chính: khoảng tháng 11, hướng đến thu hoạch dịp Tết.
- Vụ sau Tết: tùy điều kiện đất đai, nguồn nước và khí hậu từng khu vực.
Lưu ý: Lịch thời vụ thực tế cần căn cứ vào giống, thời tiết và điều kiện sản xuất tại địa phương.
3. Kỹ thuật chuẩn bị cây giống
Hạt giống cần được lựa chọn từ nguồn đảm bảo chất lượng và phù hợp với điều kiện canh tác.
Xử lý và ươm hạt
- Có thể ngâm hạt trong nước ấm khoảng 4–5 giờ.
- Sau đó rửa sạch và tiến hành ủ.
- Duy trì nhiệt độ và độ ẩm thích hợp cho đến khi hạt bắt đầu nứt nanh.
- Gieo hạt vào bầu đã chuẩn bị.
Giá thể bầu cần đảm bảo:
- Tơi xốp.
- Giữ ẩm vừa phải.
- Thoát nước.
- Có dinh dưỡng hữu cơ phù hợp.
Sau khi gieo cần giữ đủ ẩm nhưng tránh tưới quá nhiều làm giá thể bị úng.
Cây con cần được đặt ở nơi có đủ ánh sáng để hạn chế tình trạng cây vươn dài, thân yếu.
4. Mật độ và kỹ thuật trồng
Tùy giống, phương pháp canh tác và cách bố trí dây mà khoảng cách trồng có thể thay đổi.
Mật độ tham khảo khoảng:
6.500 – 9.000 cây/ha.
Khi cây con đạt khoảng 2 lá thật có thể tiến hành đưa ra ruộng.
Khi trồng cần chú ý
- Hạn chế làm vỡ bầu và tổn thương bộ rễ.
- Không đặt cây quá sâu.
- Lấp đất vừa đủ quanh bầu.
- Tưới giữ ẩm trong những ngày đầu.
- Kiểm tra cây sau trồng để dặm lại những cây yếu hoặc chết.
Giai đoạn cây mới trồng có bộ rễ còn yếu nên cần đặc biệt tránh úng nước và hạn chế các tác động làm tổn thương rễ.
5. Kỹ thuật tưới nước
Nước ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình sinh trưởng, ra hoa và phát triển trái của dưa hấu.
Giai đoạn cây con
- Giữ đất đủ ẩm.
- Không để cây thiếu nước kéo dài.
- Tránh để đất quá ướt gây ảnh hưởng đến bộ rễ.
Giai đoạn phát triển thân dây
Nhu cầu nước của cây tăng dần.
Cần duy trì độ ẩm tương đối ổn định để cây phát triển thân, lá và bộ rễ.
Giai đoạn ra hoa – đậu quả
Đây là giai đoạn cần quản lý nước cẩn thận.
- Không để cây bị thiếu nước nghiêm trọng.
- Không tưới quá nhiều làm đất úng.
- Hạn chế thay đổi độ ẩm đất quá đột ngột.
Giai đoạn nuôi trái
Cần cung cấp nước tương đối đều để hỗ trợ quá trình phát triển trái.
Tưới quá nhiều sau một thời gian đất khô có thể làm tăng nguy cơ nứt trái.
Trước thu hoạch
Có thể giảm dần lượng nước trước thu hoạch tùy điều kiện đất, thời tiết và giống nhằm hỗ trợ chất lượng trái.
6. Kỹ thuật bón phân
Dưa hấu có thời gian sinh trưởng tương đối ngắn nên việc cung cấp dinh dưỡng cần được thực hiện đúng thời điểm và cân đối theo từng giai đoạn.
Không nên tập trung quá nhiều phân trong một lần bón.
6.1. Bón lót
Trước khi trồng có thể bổ sung:
- Phân hữu cơ đã xử lý.
- Lân.
- NPK phù hợp.
- Các chất cải tạo đất tùy điều kiện thực tế.
Bón lót giúp tạo nền dinh dưỡng ban đầu và môi trường thuận lợi để bộ rễ cây con phát triển.
6.2. Giai đoạn hồi xanh – phát triển bộ rễ
Khoảng 7–10 ngày sau trồng, khi cây đã bắt đầu hồi xanh:
- Cung cấp dinh dưỡng ở mức vừa phải.
- Ưu tiên giúp cây ổn định bộ rễ.
- Hỗ trợ cây hồi phục nhanh sau khi đưa ra ruộng.
- Tránh bón lượng phân quá lớn khi bộ rễ còn yếu.
Đây là giai đoạn quan trọng để tạo nền cho khả năng phát triển thân dây sau này.
6.3. Giai đoạn phát triển thân dây
Khi cây bắt đầu sinh trưởng mạnh:
- Cung cấp dinh dưỡng cân đối.
- Hỗ trợ phát triển thân và lá.
- Duy trì bộ lá khỏe để đảm bảo khả năng quang hợp.
- Không để cây phát triển thân lá quá mức.
Đạm cần được quản lý hợp lý, tránh dư thừa làm cây quá tốt dây nhưng ảnh hưởng đến quá trình ra hoa và đậu quả.
6.4. Giai đoạn ra hoa – đậu quả
Khoảng 20–30 ngày sau trồng, tùy giống và điều kiện canh tác, cây bắt đầu bước vào giai đoạn ra hoa mạnh.
Lúc này cần:
- Điều chỉnh lượng đạm.
- Chú ý lân và kali.
- Bổ sung trung – vi lượng phù hợp.
- Duy trì độ ẩm ổn định.
Mục tiêu là giúp cây duy trì sức khỏe tốt và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình ra hoa, thụ phấn và hình thành trái.
6.5. Giai đoạn nuôi trái
Sau khi trái được tuyển chọn, nhu cầu dinh dưỡng chuyển mạnh sang quá trình nuôi quả.
Cần chú ý:
- Cung cấp kali phù hợp.
- Duy trì bộ lá khỏe.
- Cân đối trung và vi lượng.
- Chia nhỏ lượng phân thành nhiều lần.
- Tránh bón quá nhiều đạm.
Quản lý dinh dưỡng hợp lý trong giai đoạn này ảnh hưởng lớn đến kích thước, độ đồng đều và chất lượng trái khi thu hoạch.
7. Chăm sóc và quản lý dây
7.1. Làm cỏ
Nếu sử dụng màng phủ nông nghiệp, chủ yếu cần quản lý cỏ ở phần rãnh và những vị trí mà màng phủ không che kín.
Hạn chế làm tổn thương dây và bộ rễ trong quá trình làm cỏ.
7.2. Tỉa nhánh
Khi cây bắt đầu ngả ngọn và phát triển nhiều nhánh:
- Loại bỏ những nhánh yếu.
- Tỉa bớt nhánh không cần thiết.
- Hạn chế tán quá rậm.
- Giúp cây tập trung dinh dưỡng vào các dây chính.
Tán thông thoáng cũng giúp giảm độ ẩm trong ruộng và thuận lợi cho quá trình chăm sóc.
7.3. Định hướng dây
Có thể sử dụng ghim hoặc vật liệu phù hợp để cố định và định hướng dây.
Mục đích là:
- Hạn chế gió làm lật dây.
- Phân bố dây đồng đều.
- Thuận tiện chăm sóc.
- Tạo không gian cho trái phát triển.
8. Thụ phấn và chọn trái
8.1. Thụ phấn
Trong điều kiện tự nhiên, ong và các loài côn trùng có thể giúp dưa hấu thụ phấn.
Tuy nhiên, nhà vườn có thể tiến hành thụ phấn bổ sung bằng tay để chủ động hơn về tỷ lệ đậu trái và thời gian thu hoạch.
Thời điểm thích hợp thường vào buổi sáng, khi hoa đang nở tốt.
Có thể lấy hoa đực và đưa phấn tiếp xúc đều với nhụy hoa cái.
8.2. Chọn trái
Khi trái đã hình thành và đạt kích thước phù hợp, tiến hành tuyển trái.
Ưu tiên:
- Trái có cuống khỏe.
- Hình dạng cân đối.
- Không bị sâu bệnh.
- Nằm trên dây khỏe.
Thông thường chỉ nên giữ số lượng trái phù hợp với sức sinh trưởng của cây để cây tập trung dinh dưỡng nuôi quả.
Những trái nằm trực tiếp trên đất ẩm có thể được kê bằng rơm hoặc vật liệu phù hợp nhằm hạn chế tiếp xúc với đất và giảm nguy cơ hư hỏng.
9. Quản lý sâu bệnh
Dưa hấu có thời gian sinh trưởng ngắn nhưng tán cây phát triển nhanh, vì vậy cần kiểm tra ruộng thường xuyên.
Biện pháp quản lý
- Vệ sinh đồng ruộng.
- Luân canh cây trồng.
- Giữ ruộng thông thoáng.
- Quản lý nước tốt.
- Loại bỏ cây và bộ phận bị bệnh khi cần thiết.
- Theo dõi côn trùng gây hại từ giai đoạn cây con.
- Hạn chế để ruộng có độ ẩm quá cao kéo dài.
Khi cần sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, cần lựa chọn sản phẩm được phép sử dụng, tuân thủ đúng hướng dẫn trên nhãn và đảm bảo thời gian cách ly.
10. Thu hoạch
Thời gian thu hoạch phụ thuộc vào giống, mùa vụ và điều kiện thời tiết.
Thông thường có thể thu hoạch khoảng 25–35 ngày sau khi thụ phấn, tùy vùng sản xuất và giống.
Trước khi thu hoạch
- Theo dõi độ chín của trái.
- Điều chỉnh lượng nước phù hợp.
- Hạn chế tưới quá nhiều sát ngày thu hoạch.
Khi thu hoạch
- Sử dụng dụng cụ cắt cuống.
- Giữ lại đoạn cuống thích hợp.
- Hạn chế va đập.
- Không xếp hoặc vận chuyển mạnh làm dập trái.
- Có thể sử dụng rơm hoặc vật liệu mềm để lót khi vận chuyển.
11. Một số lưu ý quan trọng
- Không trồng liên tục nhiều vụ dưa hấu trên cùng một chân đất nếu không có biện pháp quản lý phù hợp.
- Hệ thống thoát nước đặc biệt quan trọng trong mùa mưa.
- Không bón quá nhiều đạm làm cây tốt dây nhưng ảnh hưởng ra hoa – đậu trái.
- Giai đoạn cây con cần ưu tiên phát triển bộ rễ khỏe.
- Khi cây mang trái cần duy trì nước và dinh dưỡng ổn định.
- Không để quá nhiều trái vượt khả năng nuôi của cây.
- Thường xuyên kiểm tra đồng ruộng để phát hiện sớm sâu bệnh.
- Điều chỉnh lượng phân theo đất, giống, thời tiết và tình trạng thực tế của cây.
12. Kết luận
Để dưa hấu đạt năng suất và chất lượng tốt, người trồng cần quản lý đồng bộ từ đất – cây giống – bộ rễ – nước tưới – dinh dưỡng – thân dây – ra hoa – đậu quả đến nuôi trái và thu hoạch.
Trong đó, giai đoạn cây con phát triển bộ rễ, giai đoạn ra hoa – đậu quả và giai đoạn nuôi trái là ba thời điểm cần đặc biệt chú ý.
Một bộ rễ khỏe giúp cây hấp thu nước và dinh dưỡng tốt hơn, tạo nền tảng cho thân dây phát triển và hỗ trợ cây bước vào giai đoạn mang trái thuận lợi.
Việc chăm sóc cần được điều chỉnh linh hoạt theo giống, đất trồng, thời tiết và điều kiện thực tế của từng vùng sản xuất.
Xem thêm các bài viết kỹ thuật cây trồng: TẠI ĐÂY
Xem thêm các sản phẩm của Asahi Nhật Bản: TẠI ĐÂY
Hotline: 0944 53 2255
Email: asahijapan2024@gmail.com